Drie medewerkers van PAS bv voor een Prinsjesdag 2026-cover over woningbouw en planeconomie, met op de achtergrond het Binnenhof, een Nederlands vlag, bouwplannen en het Prinsjesdagkoffertje.

Prinsjesdag 2026: gevolgen voor woningbouw en planeconomie

22 september 2026

13 oktober 2026

Categorieën

Blogs

Tags

Hoe wordt er in andere landen gewerkt aan de stad van morgen? Van 23 tot en met 27 september gingen de Passers tijdens de jaarlijkse PAS-reis op ontdekking in Valencia. Buitenlandse projecten bieden een frisse blik op vraagstukken die we ook in Nederland tegenkomen: hoe geven we bestaande gebouwen een nieuwe functie, versterken we wijken en maken we ruimte voor groen? Door andere aanpakken te bekijken, doen we inspiratie op en kijken we opnieuw naar onze eigen praktijk. In Valencia bezochten we Vinival Wine Tanks, El Cabanyal, El Grao en Parque Central. Naast de projectbezoeken was er volop tijd voor gezelligheid, met een tapastour, beachvolleybal en bezoeken aan beachclubs. Een reis vol nieuwe inzichten én mooie momenten samen.

Tijdens de projectbezoeken gaven goed ingelichte deskundigen ons rondleidingen. In het bijzonder willen wij hiervoor bedanken: Gerardo Guerrero Periñán van ontwikkelaar Metrovacesa, Gerardo Roger Fernández Fernández en Rubén Rojas Lain van Simetría Grupo Company.

De projectbezoeken in Valencia bieden ook een spiegel voor het Nederlandse grondbeleid. In het Valenciaanse model bepaalt de gemeente wat er in een gebied moet komen, terwijl marktpartijen concurreren om de uitvoering van het plan te organiseren. Grondeigenaren betalen mee aan het bouwrijp maken en de aanleg van openbare voorzieningen. Via herverkaveling kunnen zij bouwgrond op een andere plek binnen het gebied krijgen, zodat het plan minder afhankelijk is van bestaande perceelgrenzen. De combinatie van gemeentelijke regie, concurrentie en kostenverdeling trekt al sinds het begin van het nieuwe millennium de aandacht van Nederlandse beleidsmakers.

Nederland heeft het model niet één op één overgenomen, maar heeft wel instrumenten ontwikkeld die vergelijkbare vraagstukken aanpakken. Sinds de grondexploitatiewet van 2008 kunnen gemeenten kosten van gebiedsontwikkeling beter verhalen op particuliere initiatiefnemers. Dit is uiteindelijk ook in de Omgevingswet terechtgekomen, die daarnaast vrijwillige kavelruil mogelijk maakt. Eigenaren kunnen zo grond en gebouwen onderling ruilen wanneer de perceelgrenzen een ontwikkeling belemmeren. In het Nederlandse model worden samenwerking en vrijwilligheid behouden.

Vinival Wine Tanks

Vinival is een van de belangrijkste stedelijke herontwikkelingsprojecten in de omgeving van Valencia. De afstand tot het strand is kort, wat het een aantrekkelijke plek maakt voor ontwikkeling en nieuwe woningen. De nieuwe appartementencomplexen met maar liefst 974 woningen worden gebouwd in het gebied rondom de voormalige wijnmakerij Vinival. Hoewel de wijnmakerij centraal staat in het project, is er nog geen duidelijke functie in zicht. Dit komt voornamelijk door de grootte van de vereiste investering en omdat bepaalde functies niet passen in een residentiële zone. De mogelijkheden zijn groot en de ideeën zijn dan ook uiteenlopend: van bibliotheek tot horecagelegenheid, van kantoorruimte tot evenementenhal of zelfs een spa. Iedere functie brengt andere typen risico’s en investeringen met zich mee.

De ontwikkeling rondom Vinival is niet zonder tegenslagen. De wijkvereniging Camino de Vera – Playa Patacona heeft de geplande “macro-urbanisatie” publiekelijk afgewezen en wil liever een groot groen gebied met bomen en ruimte voor sport. Veel lokale bewoners geloven dat de staat het gebied met opzet heeft verwaarloosd, met het oog op toekomstige bebouwing. Hoewel participatie een project kan vertragen, is het niet zonder nut. Het dwingt de stad en de ontwikkelaar na te denken over wat goed is voor de buurt en waar daadwerkelijk vraag naar is. De participatie rondom Vinival is dan ook goed te vergelijken met participatie in het Nederlandse systeem sinds de Omgevingswet.

Plan El Cabanyal

El Cabanyal-Canyamelar is een historische wijk, direct gelegen aan de Middellandse Zeekust. El Cabanyal is bekend om een decennialange, felle stedenbouwkundige strijd. Het oude gemeentelijke plan wilde namelijk de Avenida Blasco Ibáñez (de hoofdverkeersader van Valencia) dwars door de wijk doortrekken tot aan het strand. Daarvoor zou een groot deel van de beschermde stratenpatronen en erfgoedpanden gesloopt moeten worden. Na jarenlang verzet van bewoners en erfgoedorganisaties werd dit plan in 2016 stopgezet.

Daarna kwam er een nieuw bestemmingsplan: het Plan Especial del Cabanyal (PEC). Dit plan is gericht op de stedelijke en sociaaleconomische regeneratie van de wijken Cabanyal, Canyamelar en hun omgeving, op basis van strikte criteria van stedenbouwkundige, economische en ecologische duurzaamheid. Het plan werd op 24 maart 2023 definitief goedgekeurd.

Het PEC heeft een bijzonder karakter. Naast een gedetailleerd stedenbouwkundig plan, normatieve maatregelen voor de herontwikkeling van het erfgoed en aandacht voor de openbare ruimte, onderscheidt het PEC zich ook op andere punten van traditionele plannen. Zo wordt er gekozen voor sociaaleconomische maatregelen om het grondwettelijk recht op huisvesting te waarborgen, gentrificatie te beperken en speculatie te voorkomen.

Onder het stedelijk en sociaaleconomisch herstel van de wijk worden drie grote acties verstaan: de zee terugwinnen, de bevolking terugwinnen en de openbare ruimte terugwinnen. Het doel is om de stad en de boulevard beter met elkaar te verbinden door routes die de trek naar de zee stimuleren. Verder wil men vertrokken bewoners terugwinnen door de algemene levenskwaliteit te verbeteren en nieuwe werkgelegenheid te creëren. Ook wordt er gebruikgemaakt van functiemenging ten behoeve van de openbare ruimte.

Hoewel het opstellen van het plan niet zonder verzet en ophef ging, is het PEC uitgegroeid tot een voorbeeld van herstel. Het oorspronkelijke plan, waarin verkeer zwaarder woog dan het behoud van een levendige wijk en haar bewoners, wordt inmiddels breed gezien als een voorbeeld van hoe het niet moet. Nu, tien jaar later, wordt het nieuwe plan uitgevoerd, met respect voor het erfgoed, herstel van de verbinding met de zee, nieuwe sociale woningbouw en maatregelen tegen gentrificatie.

El Grao (F1-circuit)

El Grao is een gebied in Valencia waar een deel van het voormalige Formule 1-circuit ligt. Met de gebiedsontwikkeling PAI del Grao krijgt dit terrein een nieuwe functie. Het bijzondere aan het plan is dat delen van het bestaande circuit worden opgenomen in de nieuwe stadswijk. Waar het circuit aansluit op het geplande stratennet, wordt het gebruikt als straat. Andere delen worden opgenomen in het fietsnetwerk dat door de toekomstige groengebieden loopt. Zo wordt de bestaande infrastructuur opnieuw gebruikt en blijft een deel van het oorspronkelijke circuit behouden.

In afwachting van de herontwikkeling worden delen van het terrein bewoond door mensen zonder reguliere huisvesting, die er in zelfgebouwde onderkomens verblijven. Het gaat om een diverse groep bewoners, onder wie mensen met een migratie- of vluchtelingenachtergrond. Ook wonen er mensen die onvoldoende verdienen om reguliere woonruimte te kunnen betalen. De ontwikkeling van El Grao gaat daarmee verder dan alleen het hergebruik van het voormalige circuit. Naast de aanleg van woningen, groen en infrastructuur speelt ook de woonsituatie van de huidige bewoners een rol. Het project brengt zo een ruimtelijke en een sociale opgave samen.

Parque Central

Parque Central is een van de grootste stedelijke ontwikkelingsprojecten in Valencia. Het spoor heeft de stad lange tijd letterlijk in tweeën gedeeld: de spoorlijnen liepen bovengronds door de stad en vormden een fysieke barrière tussen verschillende wijken. Met het project Parque Central worden delen van het spoor ondergronds gebracht. Een tunnel van bijna negen kilometer moet ruimte maken voor een nieuwe spoorverbinding door de stad. Tegelijkertijd wordt het bestaande Estació del Nord geïntegreerd in een nieuwe stationsomgeving, waar lokale treinen, hogesnelheidstreinen, metro, tram, bus en taxi samenkomen.

Het bijzondere aan Parque Central is dat de spoorwerkzaamheden ook ruimte vrijmaken voor andere ontwikkelingen. In totaal wordt ongeveer 66 hectare opnieuw ontwikkeld. Een belangrijk onderdeel hiervan is het nieuwe stadspark van circa 23 hectare. Daarnaast voorziet het plan in ongeveer 4.200 woningen voor rond de 9.000 inwoners, met zowel reguliere als sociale woningbouw. De opbrengsten uit onder andere de verkoop van bouwgrond en ontwikkelbijdragen worden ingezet om een deel van de spoorwerkzaamheden te financieren.

Wijken die voorheen door het spoor van elkaar werden gescheiden, worden weer onderdeel van één stedelijk gebied. De nieuwe openbare ruimte biedt bovendien mogelijkheden voor recreatie, groen en voorzieningen. Het park wordt ingericht met onder andere tuinen, speelplekken, wandelroutes en ruimtes voor culturele activiteiten. Daarmee verandert niet alleen de infrastructuur, maar ook de manier waarop verschillende delen van de stad met elkaar verbonden zijn.

Tot volgend jaar

Valencia liet zien dat de stad van morgen op veel plekken vorm krijgt: in een oude wijnmakerij, langs een verlaten racecircuit, boven een spoortunnel en in een wijk die zich niet liet wegvagen. Elk project bracht zijn eigen vragen mee over regie, financiering, participatie en de mensen die er nu al wonen. Dat zijn vragen die we ook in Nederland dagelijks tegenkomen. Met nieuwe inzichten, volle notitieboekjes en een flinke dosis energie zijn we teruggekeerd naar onze eigen projecten.

Volgend jaar gaan we opnieuw op reis, op zoek naar inspiratie in een andere stad. Wil jij dan ook mee? Bij PAS bv werk je aan uitdagende vraagstukken in planeconomie en gebiedsontwikkeling, samen met collega’s die net zo nieuwsgierig zijn als jij. Bekijk onze vacatures en wie weet ontdek je volgend jaar samen met ons de stad van morgen.